Światłoterapia, znana też jako fototerapia to rodzaj terapii prowadzonej jasnym światłem o dużym natężeniu, zbliżonym swoją barwą do naturalnego światła dziennego.
Terapia światłem jest stosowana w różnych dziedzinach medycyny, np. w psychiatrii, dermatologii, onkologii czy neonatologii.
Lampy wykorzystywane w światłoterapii emitują światło zbliżone parametrami do światła słonecznego, wówczas poprzez siatkówkę oka i nerwy wzrokowe, tego rodzaju światło wpływa na światłoczułe obszary mózgu, przez co reguluje m.in. mechanizm wydzielania melatoniny.
Korzyści płynące ze światłoterapii oraz zakres jej stosowania
Światło może odprężać oraz służyć odzyskaniu sił. Światłoterapia pozytywnie wpływa na prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, budzi naturalne procesy regeneracyjne, stymuluje przemianę materii, wzmacnia układ immunologiczny czy też poprawia krążenie krwi.
Światłoterapię można stosować do łagodzenia objawów depresji sezonowej, depresji niezwiązanej z sezonem, stresu dnia codziennego, stanów ogólnego rozbicia i zmęczenia, zespołu napięcia przedmiesiączkowego, przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego, związanych z menopauzą czy związanych z problemami ze snem. Zakres problemów ze snem jest bardzo szeroki, ponieważ zaliczyć do nich można opóźnioną fazę zasypiania, przyspieszoną fazę zasypiania, bezsenność jak i zaburzenia spowodowane pracą zmianową. Leczenie może też przynieść pozytywne rezultaty dla osób zmagającymi się: z zespołem nagłej zmiany strefy czasowej (tzw. jet lag), bulimią, nadwagą, nadpobudliwością i zaburzeniami snu u osób z chorobą Alzheimera, zespołem nadpobudliwości psychoruchowej i koncentracji uwagi (ADHD).
Zakres stosowania światłoterapii jest bardzo szeroki, trzeba jednak wiedzieć, jakiej barwy użyć przy konkretnym schorzeniu, gdyż każda tkanka reaguje inaczej na kolor. Dla przykładu: depresję leczy się falami o długości dającej odcienie światła żółtego. Przy cukrzycy korzysta się z trzech barw: żółtej, niebieskiej i zielonej, natomiast czerwone światło dobrze leczy niskie ciśnienie.
Bezpieczeństwo
Lampy używane do tego typu terapii pozbawione są szkodliwych fal ultrafioletowych co czyni terapię całkowicie bezpieczną. Terapię tę można stosować nawet u kobiet w ciąży i podczas karmienia piersią.
Jedynym przeciwwskazaniem dla stosowania światłoterapii jest przyjmowanie leków dających nadwrażliwość na światło (niektóre leki przeciwdepresyjne) oraz niektóre schorzenia narządu wzroku (jaskra, choroby siatkówki, choroby soczewki).
Objawy niepożądane występują bardzo rzadko i są podobne do skutków zbyt długiego przebywania na słońcu.; Pojawić się więc mogą bóle głowy czy lekkie podrażnienie oczu, które wyeliminować można poprzez skrócenie czasu naświetlania i zwiększenie odległości od źródła światła.
Przebieg sesji
Jedna sesja światłoterapii powinna trwać od pół godziny do dwóch godzin. Przy określaniu czasu brana pod uwagę jest moc lampy oraz odległość oczu od lampy. Ustawienie lampy powinno pozwalać na to, aby światło padało lekko z góry.
Aby uzyskać najlepszy efekt, zaleca się stosowanie terapii dwa razy dziennie- rano i wczesnym wieczorem. Przeprowadzenie sesji wczesnym wieczorem jest rekomendowane szczególnie osobom ze skłonnościami do wieczornej senności, pomoże to opóźnić czas pojawienia się senności. Sesję można też podzielić na kilka krótszych cykli podczas tego samego dnia.
Trwały efekt można uzyskać przy stosowaniu lampy od pięciu do siedmiu razy w tygodniu przez co najmniej miesiąc. Po tym czasie można stosować zabiegi rzadziej, np. 2 razy w tygodniu w celu podtrzymania efektu.
Gdy terapia nie odnosi pożądanego skutku, należy zmienić któryś z czynników: porę naświetlania, czas naświetlania, kąt padania światła.
W czasie trwania sesji nie ma potrzeby patrzenia wprost na źródło światła, aczkolwiek należy je mieć w polu widzenia. W czasie terapii można zatem czytać, pisać, oglądać telewizję czy też wykonywać inne czynności, zerkając od czasu do czasu na lampę.
Potwierdzenia naukowe
Ocena wpływu światłoterapii na jakość snu i poziom nastroju u pacjentów z sezonowymi zaburzeniami afektywnymi: u pacjentów wykazano znaczącą poprawę nastroju (57%), ocenioną przez kwestionariusz oceny zaburzeń sezonowych. Badania snu wykazały: wzrost efektywności snu, spadek latencji snu, zmniejszenie ilości snu wolnofalowego i wzrost wrzecion sennych w pierwszej godzinie snu.
Ocena wpływu światłoterapii u kobiet z zaburzeniami dysforycznymi w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego: wykazano, że jasne, białe światło spowodowało znaczące zmniejszenie objawów depresyjnych oraz objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego, obserwowanych w fazie lutealnej, w porównaniu do stanu przed rozpoczęciem światłoterapii.
Ocena wpływu światłoterapii u pacjentów z depresją sezonową: wykazano, że 70% pacjentów leczonych światłoterapią jasnym światłem i 65% pacjentów leczonych fluokstyną odpowiedziało na leczenie pozytywnie. Odsetek całkowitego wyzdrowienia był wyższy w grupie pacjentów leczonych światłoterapii (50%), niż w grupie pacjentów leczonych fluokstyną (25%). Wycofanie się objawów depresyjnych, ocenianych za pomocą skali Hamiltona było znacznie szybsze w grupie pacjentów leczonych fototerapią, natomiast ustąpienie objawów atypowych wystąpiło szybciej w grupie pacjentów leczonych przy użyciu fluoksetyny.
Ocena wpływu światłoterapii u pacjentów z depresją zimową, przejawiających myśli samobójcze: wykazano, że 67% pacjentów pozytywnie zareagowało na leczenie światłoterapią., u 45% pacjentów znacznie zmniejszyło się występowanie myśli samobójczych i pomniejszenia wyników jakie uzyskali w skali Hamiltona. Tylko u 6 pacjentów (3%) doszło do delikatnego pogorszenia objawów depresji. Żaden z pacjentów nie popełnił próby samobójczej ani nie przerwał terapii.
Ocena wpływu światłoterapii na remisję oraz powrócenie zaburzeń w depresji sezonowej: złagodzenie objawów depresji u pacjentów, którzy stosowali światłoterapię jedynie do początku zimy nie różniło się znacznie od wyników pacjentów, którzy stosowali fototerapię przez całą zimę. Znaczne poprawienie nastroju wystąpiło u pacjentów ze skłonnościami do zaburzeń depresyjnych, u których stany depresyjne często występowały przed zastosowaniem światłoterapii.
Ocena wpływu niedostatecznego oświetlenia na zmniejszenie wydzielania melatoniny i bezsenność u osób starszych: wykazano, że stosowanie światłoterapii u starszych osób z występującą bezsennością i zaburzeniami rytmu dobowego, doprowadziło do złagodzenia objawów i podniesienia poziomu melatoniny do stanu występującego u młodych osób z grupy kontrolnej. U pacjentów odnotowano znaczne zwiększenie łatwości w zasypianiu oraz w utrzymaniu długości snu.
Podsumowanie:
Światłoterapia wpływa na prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, a szczególnie:
- budzi naturalne procesy regeneracyjne,
- stymuluje przemianę materii,
- wzmacnia układ immunologiczny,
- przyczynia się do zwiększenia syntezy neuroprzekaźników odpowiedzialnych za nasze samopoczucie, tj. serotoniny i dopaminy.
